دموکراسی به سرقت رفته؛ نقش آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد

دموکراسی به سرقت رفته؛ نقش آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد ...
dw.com ۱۳۹۶/۰۳/۲۸ تاریخ

کلیدواژه ها:#Dw.com، #آبادان، #آلمانی، #آژاکس، #آیزنهاور، #ارتش، #اسلامی، #اعتراضات، #امور_ایران، #امور_خارجه، #انتخابات، #انقلاب، #انقلاب_اسلامی، #اوباما، #ایالات_متحده، #ایران، #باراک_اوباما، #بحران_آبادان، #بختیار، #بریتانیا، #بغداد، #تاریخ، #تاریخ_ایران، #تحریم، #ترومن، #تظاهرات، #تهران، #توده، #تیمور، #تیمور_بختیار، #جلب، #حزب_توده، #حزب_توده_ایران، #حکومت، #خانه، #خاورمیانه، #خبر، #دولت، #دویچه_وله، #دیوان، #رامسر، #روزولت، #زاهدی، #سازمان_جاسوسی_بریتانیا، #سازمان_ملل، #سازمان_ملل_متحد، #سند، #سپتامبر، #سیا، #سیاست، #شاه، #شعار، #شورای_امنیت، #شورای_امنیت_سازمان_ملل_متحد، #شوروی، #عملیات_آژاکس، #قالب، #لاهه، #لندن، #مادلین_آلبرایت، #محمد_مصدق، #مرج، #مرداد، #مردم، #مردم_ایران، #مصدق، #مقاومت، #ملل_متحد، #ملی_شدن_نفت، #موافقت، #نظامی، #نمایندگان، #نیویورک، #هواپیما، #واشنگتن، #وزارت_امور_خارجه، #وزیر، #وزیر_امور_خارجه، #وزیر_خارجه، #وینستون_چرچیل، #پارلمان، #پارلمان_ایران، #پهلوی، #پیشین، #چرچیل، #چهارشنبه، #کرمیت_روزولت، #کلاردشت، #کمونیسم، #کودتا، #کودتای_۲۸_مرداد

وزارت امور خارجه ایالات متحده بخشی از اسناد کودتای ۲۸ مرداد علیه دولت ملی ایران را منتشر کرد. این اسناد که به ‌وضوح نقش مستقیم آمریکا در سرنگونی دولت مصدق را تایید می‌کنند ، بر اساس ۴ برهه زمانی تقسیم‌بندی شده‌اند
کودتای ۲۸ مرداد (تهران)

* * * اسناد منتشرشده از جانب دولت ایالات متحده مکاتبات محرمانه میان سفارت این کشور در تهران و وزارت امور خارجه و سازمان "سیا" را دربر می‌گیرد. این ۳۷۵ قطعه سند مهر تایید دیگری است بر دخالت آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲.
http://danamotor.ir/US_Coup_1973_Chile_Tank_Crime_Against_Humanity.jpg
بر اساس این اسناد ، واشنگتن سرنگونی دولت مصدق و واگذاری قدرت مطلقه به محمدرضا پهلوی را به‌طور مستقیم مدیریت کرده است.
این اسناد در قالب کتاب و بر اساس ۴ برهه زمانی دسته‌بندی شده‌اند: "بررسی دولت مصدق از فوریه ۱۹۵۱ تا فوریه ۱۹۵۲" ، "بحران سیاسی ژوئیه ۱۹۵۲ ایران و پیامدهای آن" ، "برنامه‌ریزی و اجرای عملیات آژاکس در اوت ۱۹۵۳" و "دوران پس از عملیات آژاکس ، از سپتامبر ۱۹۵۳ تا دسامبر ۱۹۵۴".
در سال‌های گذشته بخش‌هایی از اسناد مربوط به سرنگونی قهرآمیز دولت منتخب دکتر محمد مصدق به طور پراکنده منتشر شده بود. مادلین آلبرایت ، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا نیز در سال ۲۰۰۰ بر نقش دولت وقت کشورش در کودتای ۲۸ مرداد تاکید کرده و بیل کلینتون و نیز باراک اوباما ، رئیس جمهورهای پیشین آمریکا نیز درباره آن سخن گفته بودند.
عملیات "تی‌پی‌آژاکس" (TPAjax)
http://danamotor.ir/Pahlavi_Mohammad_Reza_Shah_Plane_Coup_1953.jpg
مهم‌ترین اسناد این حادثه سیاسی سرنوشت‌ساز اما در روز ۲۸ مرداد ۱۳۹۲ (۲۰۱۳) منتشر شدند. در این اسناد نقش آمریکا در عملیات موسوم به "تی‌پی‌آژاکس" (TPAjax) برای نخستین بار به طور جامع و رسمی برملا شد.
مجله "فارین پالیسی" در حاشیه انتشار این اسناد آورده بود: « سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا برای تحقق اهداف خود در اجرای کودتا ، پروژه‌ای چندلایه و پیچیده را هم‌زمان پیش بردند: استفاده از ماشین تبلیغاتی خود برای تخریب وجهه سیاسی محمد مصدق ، رشوه دادن به برخی از نمایندگان وقت پارلمان ایران ، سازماندهی نیروهای نظامی و در نهایت به راه انداختن راه‌پیمایی‌ها و اعتراضات خیابانی. »
در اسناد منتشرشده از جانب آمریکایی‌ها ، به جزییات نقش سازمان جاسوسی بریتانیا (MI6) در این کودتا اشاره‌ای نشده است.
http://danamotor.ir/Time_Coup_Mosaddegh.jpg
توماس لاتچان در مقاله مفصلی برای بخش آلمانی "دویچه وله" با عنوان "۱۹۵۳: دموکراسی به‌سرقت رفته ایران" می‌نویسد: « این کودتا در کوتاه‌مدت برای آمریکا منافعی به ارمغان آورد... اما در درازمدت به روشنی نشان داد که کودتا اقدامی اشتباه بوده است » .
اتچان به نقل از یک تاریخ‌نگار آلمانی می‌نویسد: « اوایل دهه ۱۹۵۰ آمریکا نه تنها در ایران بلکه در سراسر خاورمیانه محبوب بود. آمریکا کشوری بود که خود را از چنگ استعمار رهانیده بود و الگویی برای دیگر کشورها به‌شمار می‌رفت. اما زمانی که مقامات آمریکایی تصمیم گرفتند که برای منافع اقتصادی ، یک دولت دموکرات را سرنگون و به جای آن یک دیکتاتوری برقرار کنند ، به ضرر خود عمل کردند. »
http://danamotor.ir/Pahlavi_Coup_Tank_Iran_Radio_Soldiers.jpg
برخی کارشناسان معقتدند که انقلاب اسلامی نتیجه دشمنی ایرانیان انقلابی و ملی‌گرا با ایالات متحده و هم‌پیمانان آن در ایران است و پاسخی به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲.
عملیات "آژاکس" و سرنگونی دولت دکتر مصدق
مصدق ، میهن‌پرستی آتشین
دکتر محمد مصدق ، نخست‌وزیر منتخب مردم ایران دارای شخصیتی کاریزماتیک و فردی تحصیل‌کرده و سخنوربود. او حتی در غرب نیز ستایشگران بسیاری داشت و در میان روشنفکران ، فعالان سیاسی و سیاستمداران کشورهای جهان سوم به عنوان نماد مبارزه علیه استعمار و امپریالیسم به حساب می‌آمد. نام دکتر مصدق در تاریخ ایران با ملی کردن نفت پیوند خورده است.
عملیات "آژاکس" و سرنگونی دولت دکتر مصدق
نبرد مصدق برای ملی کردن نفت ایران
http://danamotor.ir/Mohammad_Reza_Shah_Arriving_After_Coup.jpg
از سال ۱۹۰۹ میلادی کمپانی آنگلو – ایرانین اویل (AIOC) که امروز بریتیش پترولیوم (BP) نامیده می‌شود ، انحصار استخراج نفت ایران را بدست گرفته بود. قراردادی که با مخالفت سرسختانه دولت‌مردانی چون مصدق روبرو شده بود.
مدافع منافع ایران
دغدغه و برنامه اصلی دولت مصدق به اجرادرآوردن قانون "ملی شدن صنعت نفت" بود. مذاکرات پی در پی ایران و بریتانیا با میانجیگری امریکا بی نتیجه ماند. شکایت بریتانیا به دیوان لاهه و شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز تأثیری بر روند ملی شدن نفت ایران نگذاشت. مصدق در لاهه و نیویورک به دفاع از حق مالکیت مردم بر منابع سرزمین خود پرداخت.
خشم بریتانیا
خشم بریتانیا از سیاست جدید دولت ایران باعث شد تا همه متخصصان صنعت نفت این کشور از ایران فراخوانده شوند و نفت ایران تحریم شود. آنچه که "بحران آبادان" خوانده شد ، اقتصاد نحیف آن زمان ایران را به ورطه ورشکستگی کشاند.
نقش آمریکا
http://danamotor.ir/Pahlavi_Coup_Shaban_Jafari_Mohammad_Reza_Shah_1953.jpg
درخواست کمک بریتانیا از آمریکا با مخالفت "ترومن" رئیس جمهور وقت این کشور روبرو شد. او هرگونه مداخله در امور ایران را رد می‌کرد و معتقد بود "تنها یک ایران قدرتمند به لحاظ اقتصادی می‌تواند در مقابل کمونیسم و نفوذ اتحاد شوروی بایستد."
قدرت‌گیری حزب توده
بحران اقتصادی تاثیرات خود را نشان داد. حزب توده به قدرتمند‌ترین تشکیلات چپ تبدیل شد. با شروع نهضت ملی شدن نفت و نخست‌وزیری دکتر مصدق ، حزب توده ایران به یکی از بازیگران اصلی صحنه سیاسی ایران تبدیل شده بود. مخالفت حزب با برخی نظرات مصدق در این دوره نقش مهمی در جنبش ملی داشت. پس از ۳۰ تیر ۱۳۳۱ و تظاهرات مردمی که منجر به نخست‌وزیری دوباره مصدق شد ، حزب رویه خود را عوض کرد و به پشتیبانی از مصدق پرداخت.
تغییر همه‌چیز با دو انتخابات
در پایان سال ۱۹۵۱ میلادی وینستون چرچیل دوباره در لندن به قدرت بازگشت. یک سال بعد آیزنهاور در آمریکا قدرت را بدست گرفت. چرچیل با دست‌مایه قرار دادن "شبح کمونیسم" و قدرت‌گرفتن آنها در ایران نظر آیزنهاور برای تغییر حکومت در ایران جلب کرد. آیزنهاور که در طول جنگ دوم تجربه عملیات مخفی را داشت موافقت خود را با سرنگونی مصدق از طریق عملیات سازمان سیا اعلام کرد.
آغاز عملیات آژاکس (۲۵ مرداد)
در ماه ژوئیه سال ۱۹۵۳ ، کرمیت روزولت ، افسر عملیاتی سازمان سیا وارد ایران شد. او با جلب موافقت شاه حکم عزل مصدق و گماردن ژنرال زاهدی به مقام نخست‌وزیری را بدست آورد. سرلشکر نصیری که رئیس گارد سلطنتی بود با همراهی تانک و زره‌پوش حکم را به خیابان کاخ آورد تا در منزل دکتر مصدق به او ابلاغ کند. نیروی محافظ مقر مصدق بلافاصله نصیری و همراهان او را بازداشت کردند.
هرج و مرج
همزمان با صدور حکم عزل دکتر مصدق ، سازمان سیا تلاش کرد تا به وسیله افراد اوباش و با ایجاد آشوب و بلوا در تهران ، کودتا را مشروع جلوه دهد. با دستگیری نصیری ، بیشتر مقام‌های ارشد نظامی و حتی خود فضل‌الله زاهدی مخفی شدند و کودتای ۲۵ مرداد با شکست روبرو شد.
پشتیبانی از مصدق
http://danamotor.ir/Execution_Members_Tudeh_Party_of_Iran_After_CIA-MI6_Backed_Coup_of_1953.jpg
با انتشار خبر کودتا طرفداران مصدق که از اقدام شاه خشمگین بودند با تظاهرات و سخنرانی احساسات خود را بیان کردند. حزب توده نیز که در روزهای گذشته از احتمال کودتا خبرداده بود شروع به سازماندهی تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها کرد.
خروج شاه از کشور
شاه که قبلاً به کلاردشت رفته بود با شنیدن خبر شکست کودتا به رامسر رفت و از آنجا با هواپیما به بغداد و سپس به رم پرواز کرد.
ادامه عملیات آژاکس
با خروج شاه از کشور ، مصدق می‌پنداشت که توطئه شاه و دولت بریتانیا خنثی شده است و نمی‌دانست که سازمان سیا در پشت صحنه کودتا قرار دارد. مصدق که تظاهرات را در خدمت کودتاگران می‌دانست دستور جلوگیری از تظاهرات را به پلیس و ارتش ابلاغ کرد.
تغییر جو
کرمیت روزولت ، مامور سازمان سیا با تکثیر حکم عزل دکتر مصدق و پخش آن در بین مردم ، روز ۲۸ مرداد موفق شد جمعیتی را در خیابان‌های تهران سازماندهی کند. با شروع تظاهرات ، گروه‌هایی از مردم نیز تحت تأثیر این جو به صف شعاردهندگان علیه مصدق پیوستند و از سوی دیگر ، نظامیانی که با دریافت پول به شرکت در کودتا رضایت داده بودند ، همراه جمعیت شدند.
پیروزی عملیات آژاکس
صبح روز چهارشنبه ۲۸ امرداد خیابان‌های تهران شاهد حرکت این نیروها و نیروهای نظامی با شعار « جاوید شاه » بود. تا بعد از ظهر خیابان‌ها در کنترل اوباشی بود که به طرفداران مصدق حمله می‌کردند. دفترهای احزاب و نشریات طرفدار مصدق یا حزب توده غارت و به آتش کشیده شد. منزل دکتر مصدق نیز مورد حمله نیروهای نظامی کودتا قرار گرفت و مصدق دستور عدم مقاومت به نیروی محافظ نخست‌وزیری داد و در خانه همسایه‌اش پناه گرفت.
بازگشت شاه
سه روز پس از سرنگونی دولت دکتر مصدق ، شاه به کشور بازگشت. پس از کودتا سرلشکر زاهدی امور دولت را در دست گرفت. دکتر مصدق در روز ۲۹ مرداد خود را تسلیم کرد و بازداشت شد. فرمانداری نظامی به ریاست سرتیپ تیمور بختیار به تعقیب و دستگیری و شکنجه مخالفان پرداخت. دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه و به سه سال زندان محکوم و پس از آن به روستای احمد‌آباد تبعید شد.
تاثیر کودتا بر روابط ایران و آمریکا
http://danamotor.ir/Iran_CIA_Coup_1953_Tehran_Tanks.jpg
کودتای ۲۸ امرداد تأثیر مهمی بر روابط ایران و آمریکا گذاشت که هنوز آثار آن در روابط دو کشور محسوس است. در ۱۸ مارس سال ۲۰۰۰ مادلین آلبرایت وزیر امورخارجه وقت آمریکا در سخنرانی خود گفت: « در سال ۱۹۵۳ آمریکا نقش موثری در ترتیب دادن براندازی نخست‌وزیر محبوب ایران محمد مصدق داشت. دولت آیزنهاور معتقد بود که اقداماتش به دلایل استراتژیک موجه‌اند ولی آن کودتا آشکارا باعث پس‌رفت سیر تکامل سیاسی ایران شد » .
تاثیر کودتا بر روابط ایران و آمریکا
مادلین آلبرایت ، وزیر خارجه وقت آمریکا افزود: « تعجبی ندارد که هنوز بسیاری از ایرانیان از این دخالت آمریکا در امور داخلی آنان ناراحت‌اند. علاوه براین در ربع قرن بعد از آن ایالات متحده و غرب پیوسته از رژیم شاه حمایت کردند. دولت شاه هرچند کارهای زیادی برای پیشرفت اقتصادی ایران انجام داد ولی مخالفان خود را بی‌رحمانه سرکوب کرد. »
http://danamotor.ir/Iranian_Mohammad-Reza_Shah_Walks_Shaban_Jafari_Bimokh_Coup_Tehran_19530819.jpg
نویسنده: محمود صالحامور خارجه ایالات متحده بخشی از اسناد کودتای ۲۸ مرداد علیه دولت ملی ایران را منتشر کرد. این اسناد که به ‌وضوح نقش مستقیم آمریکا در سرنگونی دولت مصدق را تایید می‌کنند ، بر اساس ۴ برهه زمانی تقسیم‌بندی شده‌اند
کودتای ۲۸ مرداد (تهران)

* * * اسناد منتشرشده از جانب دولت ایالات متحده مکاتبات محرمانه میان سفارت این کشور در تهران و وزارت امور خارجه و سازمان "سیا" را دربر می‌گیرد. این ۳۷۵ قطعه سند مهر تایید دیگری است بر دخالت آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲.

بر اساس این اسناد ، واشنگتن سرنگونی دولت مصدق و واگذاری قدرت مطلقه به محمدرضا پهلوی را به‌طور مستقیم مدیریت کرده است.
این اسناد در قالب کتاب و بر اساس ۴ برهه زمانی دسته‌بندی شده‌اند: "بررسی دولت مصدق از فوریه ۱۹۵۱ تا فوریه ۱۹۵۲" ، "بحران سیاسی ژوئیه ۱۹۵۲ ایران و پیامدهای آن" ، "برنامه‌ریزی و اجرای عملیات آژاکس در اوت ۱۹۵۳" و "دوران پس از عملیات آژاکس ، از سپتامبر ۱۹۵۳ تا دسامبر ۱۹۵۴".
در سال‌های گذشته بخش‌هایی از اسناد مربوط به سرنگونی قهرآمیز دولت منتخب دکتر محمد مصدق به طور پراکنده منتشر شده بود. مادلین آلبرایت ، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا نیز در سال ۲۰۰۰ بر نقش دولت وقت کشورش در کودتای ۲۸ مرداد تاکید کرده و بیل کلینتون و نیز باراک اوباما ، رئیس جمهورهای پیشین آمریکا نیز درباره آن سخن گفته بودند.
عملیات "تی‌پی‌آژاکس" (TPAjax)

مهم‌ترین اسناد این حادثه سیاسی سرنوشت‌ساز اما در روز ۲۸ مرداد ۱۳۹۲ (۲۰۱۳) منتشر شدند. در این اسناد نقش آمریکا در عملیات موسوم به "تی‌پی‌آژاکس" (TPAjax) برای نخستین بار به طور جامع و رسمی برملا شد.
مجله "فارین پالیسی" در حاشیه انتشار این اسناد آورده بود: « سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا برای تحقق اهداف خود در اجرای کودتا ، پروژه‌ای چندلایه و پیچیده را هم‌زمان پیش بردند: استفاده از ماشین تبلیغاتی خود برای تخریب وجهه سیاسی محمد مصدق ، رشوه دادن به برخی از نمایندگان وقت پارلمان ایران ، سازماندهی نیروهای نظامی و در نهایت به راه انداختن راه‌پیمایی‌ها و اعتراضات خیابانی. »
در اسناد منتشرشده از جانب آمریکایی‌ها ، به جزییات نقش سازمان جاسوسی بریتانیا (MI6) در این کودتا اشاره‌ای نشده است.

توماس لاتچان در مقاله مفصلی برای بخش آلمانی "دویچه وله" با عنوان "۱۹۵۳: دموکراسی به‌سرقت رفته ایران" می‌نویسد: « این کودتا در کوتاه‌مدت برای آمریکا منافعی به ارمغان آورد... اما در درازمدت به روشنی نشان داد که کودتا اقدامی اشتباه بوده است » .
اتچان به نقل از یک تاریخ‌نگار آلمانی می‌نویسد: « اوایل دهه ۱۹۵۰ آمریکا نه تنها در ایران بلکه در سراسر خاورمیانه محبوب بود. آمریکا کشوری بود که خود را از چنگ استعمار رهانیده بود و الگویی برای دیگر کشورها به‌شمار می‌رفت. اما زمانی که مقامات آمریکایی تصمیم گرفتند که برای منافع اقتصادی ، یک دولت دموکرات را سرنگون و به جای آن یک دیکتاتوری برقرار کنند ، به ضرر خود عمل کردند. »

برخی کارشناسان معقتدند که انقلاب اسلامی نتیجه دشمنی ایرانیان انقلابی و ملی‌گرا با ایالات متحده و هم‌پیمانان آن در ایران است و پاسخی به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲.
عملیات "آژاکس" و سرنگونی دولت دکتر مصدق
مصدق ، میهن‌پرستی آتشین
دکتر محمد مصدق ، نخست‌وزیر منتخب مردم ایران دارای شخصیتی کاریزماتیک و فردی تحصیل‌کرده و سخنوربود. او حتی در غرب نیز ستایشگران بسیاری داشت و در میان روشنفکران ، فعالان سیاسی و سیاستمداران کشورهای جهان سوم به عنوان نماد مبارزه علیه استعمار و امپریالیسم به حساب می‌آمد. نام دکتر مصدق در تاریخ ایران با ملی کردن نفت پیوند خورده است.
عملیات "آژاکس" و سرنگونی دولت دکتر مصدق
نبرد مصدق برای ملی کردن نفت ایران

از سال ۱۹۰۹ میلادی کمپانی آنگلو – ایرانین اویل (AIOC) که امروز بریتیش پترولیوم (BP) نامیده می‌شود ، انحصار استخراج نفت ایران را بدست گرفته بود. قراردادی که با مخالفت سرسختانه دولت‌مردانی چون مصدق روبرو شده بود.
مدافع منافع ایران
دغدغه و برنامه اصلی دولت مصدق به اجرادرآوردن قانون "ملی شدن صنعت نفت" بود. مذاکرات پی در پی ایران و بریتانیا با میانجیگری امریکا بی نتیجه ماند. شکایت بریتانیا به دیوان لاهه و شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز تأثیری بر روند ملی شدن نفت ایران نگذاشت. مصدق در لاهه و نیویورک به دفاع از حق مالکیت مردم بر منابع سرزمین خود پرداخت.
خشم بریتانیا
خشم بریتانیا از سیاست جدید دولت ایران باعث شد تا همه متخصصان صنعت نفت این کشور از ایران فراخوانده شوند و نفت ایران تحریم شود. آنچه که "بحران آبادان" خوانده شد ، اقتصاد نحیف آن زمان ایران را به ورطه ورشکستگی کشاند.
نقش آمریکا

درخواست کمک بریتانیا از آمریکا با مخالفت "ترومن" رئیس جمهور وقت این کشور روبرو شد. او هرگونه مداخله در امور ایران را رد می‌کرد و معتقد بود "تنها یک ایران قدرتمند به لحاظ اقتصادی می‌تواند در مقابل کمونیسم و نفوذ اتحاد شوروی بایستد."
قدرت‌گیری حزب توده
بحران اقتصادی تاثیرات خود را نشان داد. حزب توده به قدرتمند‌ترین تشکیلات چپ تبدیل شد. با شروع نهضت ملی شدن نفت و نخست‌وزیری دکتر مصدق ، حزب توده ایران به یکی از بازیگران اصلی صحنه سیاسی ایران تبدیل شده بود. مخالفت حزب با برخی نظرات مصدق در این دوره نقش مهمی در جنبش ملی داشت. پس از ۳۰ تیر ۱۳۳۱ و تظاهرات مردمی که منجر به نخست‌وزیری دوباره مصدق شد ، حزب رویه خود را عوض کرد و به پشتیبانی از مصدق پرداخت.
تغییر همه‌چیز با دو انتخابات
در پایان سال ۱۹۵۱ میلادی وینستون چرچیل دوباره در لندن به قدرت بازگشت. یک سال بعد آیزنهاور در آمریکا قدرت را بدست گرفت. چرچیل با دست‌مایه قرار دادن "شبح کمونیسم" و قدرت‌گرفتن آنها در ایران نظر آیزنهاور برای تغییر حکومت در ایران جلب کرد. آیزنهاور که در طول جنگ دوم تجربه عملیات مخفی را داشت موافقت خود را با سرنگونی مصدق از طریق عملیات سازمان سیا اعلام کرد.
آغاز عملیات آژاکس (۲۵ مرداد)
در ماه ژوئیه سال ۱۹۵۳ ، کرمیت روزولت ، افسر عملیاتی سازمان سیا وارد ایران شد. او با جلب موافقت شاه حکم عزل مصدق و گماردن ژنرال زاهدی به مقام نخست‌وزیری را بدست آورد. سرلشکر نصیری که رئیس گارد سلطنتی بود با همراهی تانک و زره‌پوش حکم را به خیابان کاخ آورد تا در منزل دکتر مصدق به او ابلاغ کند. نیروی محافظ مقر مصدق بلافاصله نصیری و همراهان او را بازداشت کردند.
هرج و مرج
همزمان با صدور حکم عزل دکتر مصدق ، سازمان سیا تلاش کرد تا به وسیله افراد اوباش و با ایجاد آشوب و بلوا در تهران ، کودتا را مشروع جلوه دهد. با دستگیری نصیری ، بیشتر مقام‌های ارشد نظامی و حتی خود فضل‌الله زاهدی مخفی شدند و کودتای ۲۵ مرداد با شکست روبرو شد.
پشتیبانی از مصدق

با انتشار خبر کودتا طرفداران مصدق که از اقدام شاه خشمگین بودند با تظاهرات و سخنرانی احساسات خود را بیان کردند. حزب توده نیز که در روزهای گذشته از احتمال کودتا خبرداده بود شروع به سازماندهی تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها کرد.
خروج شاه از کشور
شاه که قبلاً به کلاردشت رفته بود با شنیدن خبر شکست کودتا به رامسر رفت و از آنجا با هواپیما به بغداد و سپس به رم پرواز کرد.
ادامه عملیات آژاکس
با خروج شاه از کشور ، مصدق می‌پنداشت که توطئه شاه و دولت بریتانیا خنثی شده است و نمی‌دانست که سازمان سیا در پشت صحنه کودتا قرار دارد. مصدق که تظاهرات را در خدمت کودتاگران می‌دانست دستور جلوگیری از تظاهرات را به پلیس و ارتش ابلاغ کرد.
تغییر جو
کرمیت روزولت ، مامور سازمان سیا با تکثیر حکم عزل دکتر مصدق و پخش آن در بین مردم ، روز ۲۸ مرداد موفق شد جمعیتی را در خیابان‌های تهران سازماندهی کند. با شروع تظاهرات ، گروه‌هایی از مردم نیز تحت تأثیر این جو به صف شعاردهندگان علیه مصدق پیوستند و از سوی دیگر ، نظامیانی که با دریافت پول به شرکت در کودتا رضایت داده بودند ، همراه جمعیت شدند.
پیروزی عملیات آژاکس
صبح روز چهارشنبه ۲۸ امرداد خیابان‌های تهران شاهد حرکت این نیروها و نیروهای نظامی با شعار « جاوید شاه » بود. تا بعد از ظهر خیابان‌ها در کنترل اوباشی بود که به طرفداران مصدق حمله می‌کردند. دفترهای احزاب و نشریات طرفدار مصدق یا حزب توده غارت و به آتش کشیده شد. منزل دکتر مصدق نیز مورد حمله نیروهای نظامی کودتا قرار گرفت و مصدق دستور عدم مقاومت به نیروی محافظ نخست‌وزیری داد و در خانه همسایه‌اش پناه گرفت.
بازگشت شاه
سه روز پس از سرنگونی دولت دکتر مصدق ، شاه به کشور بازگشت. پس از کودتا سرلشکر زاهدی امور دولت را در دست گرفت. دکتر مصدق در روز ۲۹ مرداد خود را تسلیم کرد و بازداشت شد. فرمانداری نظامی به ریاست سرتیپ تیمور بختیار به تعقیب و دستگیری و شکنجه مخالفان پرداخت. دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه و به سه سال زندان محکوم و پس از آن به روستای احمد‌آباد تبعید شد.
تاثیر کودتا بر روابط ایران و آمریکا

کودتای ۲۸ امرداد تأثیر مهمی بر روابط ایران و آمریکا گذاشت که هنوز آثار آن در روابط دو کشور محسوس است. در ۱۸ مارس سال ۲۰۰۰ مادلین آلبرایت وزیر امورخارجه وقت آمریکا در سخنرانی خود گفت: « در سال ۱۹۵۳ آمریکا نقش موثری در ترتیب دادن براندازی نخست‌وزیر محبوب ایران محمد مصدق داشت. دولت آیزنهاور معتقد بود که اقداماتش به دلایل استراتژیک موجه‌اند ولی آن کودتا آشکارا باعث پس‌رفت سیر تکامل سیاسی ایران شد » .
تاثیر کودتا بر روابط ایران و آمریکا
مادلین آلبرایت ، وزیر خارجه وقت آمریکا افزود: « تعجبی ندارد که هنوز بسیاری از ایرانیان از این دخالت آمریکا در امور داخلی آنان ناراحت‌اند. علاوه براین در ربع قرن بعد از آن ایالات متحده و غرب پیوسته از رژیم شاه حمایت کردند. دولت شاه هرچند کارهای زیادی برای پیشرفت اقتصادی ایران انجام داد ولی مخالفان خود را بی‌رحمانه سرکوب کرد. »

نویسنده: محمود صالحی
--- ---
...

ادامه در منبع لینک »

موارد مشابه بر اساس تراکم کلیدواژه
کودتای ۲۸ مرداد...
parseed.ir 19/08/1953 تاریخ
کودتای ۲۸ مرداد (به تعبیر حکومت پهلوی: رستاخیز ۲۸ مرداد) کودتایی است که با طرح و حمایت مالی و اجرائی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و آژانس اطلاعات مرکز...ادامه مطلب»

سعودی هاو تلاش برای احیای آبروی از‌دست رفته ...
irinn.ir ۱۳۹۳/۰۹/۰۲ سیاست
این روزها سیاستمداران ریاض دست به ابتکار عمل و اقدامات جدیدی می‌زنند که هدف اصلی آن را باید احیای هژمونی منطقه‌ای این کشور عنوان کرد. این تحرکات در س...ادامه مطلب»

چین: مذاکرات هسته ای وین بسیار امیدوارکننده بود ...
irinn.ir ۱۳۹۳/۰۱/۲۱ سیاست
وانگ چونˈ مذاکره کننده چینی شرکت کننده در سومین مرحله از مذاکرات هسته ای ایران با گروه ۱+۵ که به میزبانی کشور اتریش در وین برگزار شد، گفت که مذاکرات ه...ادامه مطلب»

جدا شدن بحرین از ایران...
1host2u.com ۱۳۵۰/۰۵/۲۳ تاریخ
جدا شدن بحرین از ایران پس از گذشت سال‌ها اشغالگری آل‌خلیفه و بریتانیا، در روز ۲۲ مرداد ۱۳۵۰ در زمان حکومت محمدرضا شاه پهلوی و با چشم‌پوشی وی از حاکمیت...ادامه مطلب»

تاسیس حزب توده ایران...
fa.wikipedia.org 02/10/1941 تاریخ
بلافاصله پس از تبعید رضاشاه پهلوی و آزادی زندانیان سیاسی، عده‌ای از اعضای جوان‌تر «۵۳ نفر» مارکسیست مشهور، از جمله ایرج اسکندری، بزرگ علوی، عبدالحسین ...ادامه مطلب»


EOF